Tasarruf Finansmanda Peşinatlı ve Çekilişli Modeller: Maliyet Karşılaştırması

Tasarruf finansman şirketleri üzerinden ev veya araç sahibi olmak isteyenlerin karşısına iki ana yöntem çıkıyor: Çekilişli (Kuralı) Plan ve Kişiye Özel / Serbest Planlı (Çekilişsiz) Model. Banka kredilerindeki yüksek faiz ve kâr payı oranları karşısında faizsiz bir alternatif olarak değerlendirilen bu sistemlerde, tercih edilen modelin maliyet ve teslimat takvimi üzerindeki etkisi oldukça belirleyicidir.

Sistemin yasal altyapısı, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu ile belirlenmiş olup şirketlerin faaliyetleri Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) denetimindedir. Bu çerçevede sunulan modellerin işleyişini, maliyet kalemlerini ve risk dengesini ayrıntılı inceleyelim.

Çekilişli Model Nasıl İşler?

Çekilişli tasarruf modelinde katılımcılar, talep ettikleri finansman tutarı ve ödeyebilecekleri taksit miktarına göre belirlenen gruplara (örneğin 24, 48 veya 120 kişilik tasarruf gruplarına) dahil edilir. Noter huzurunda her ay yapılan çekilişlerle tahsisatın hangi üyeye yapılacağı belirlenir.

• Erken Teslimat Şansı: Çekilişte adı ilk aylarda çıkan katılımcı, sözleşme bedeline planlanandan çok daha kısa sürede ulaşır.
• Taksit Farkı Uygulaması: Birçok şirkette evini/aracını teslim alan üyenin taksiti sözleşme şartlarına göre bir miktar artarken, henüz teslim almayan üyelerin taksitleri daha düşük tutulur.
• Enflasyon Riski: Çekilişte tahsisatı son aylara kalan katılımcılar, hedefledikleri tutar sabit kaldığı takdirde alım gücü kaybı yaşayabilir. Bu nedenle birçok sözleşmede dönemsel artışlı opsiyonlar da sunulmaktadır.

Serbest Planlı ve Peşinatlı Model Nasıl İşler?

Serbest planlı sistemde noter çekilişi bulunmaz. Müşteri, ödeyeceği peşinat tutarını, aylık taksit gücünü ve hedeflediği toplam tutarı belirler. Şirket ile varılan mutabakat doğrultusunda kesin teslimat ayı sözleşmeye yazılır.

• Belirlilik Avantajı: Çekiliş şansına bağlı kalmadan, teslimatın tam olarak hangi ayda gerçekleşeceği baştan netleşir.
• Peşinatın Teslimata Etkisi: Sözleşme bedeline oranla verilen peşinat ne kadar yüksekse, tahsisat tarihi de o kadar öne çekilir.
• Sabit Taksit İmkanı: Bütçeye göre sabit veya enflasyona endeksli artan taksit seçenekleri serbestçe kurgulanabilir.

Varsayımsal Maliyet Karşılaştırması Senaryosu

Aşağıdaki senaryo, modeller arasındaki farkı göstermek amacıyla varsayımsal olarak hazırlanmıştır. Rakamlar bağlayıcı olmayıp şirket bazında değişkenlik gösterebilir:

Varsayımsal Parametreler: 1.500.000 TL Tasarruf Tutarı / 60 Aylık Vade

• Model A (Çekilişli): %8-12 aralığında organizasyon ücreti. İlk ay teslimat ihtimali olduğu gibi, 30. ay veya sonrasına kalma olasılığı da bulunur. Tahsisat erken çıktığında teslimat güvencesi için ipotek ve kefil şartları devreye girer.
• Model B (%30 Peşinatlı Serbest Plan): 450.000 TL peşinat ödenir. Teslimat sözleşmede genellikle 12-18. aylar arasına kesin olarak sabitlenir. Organizasyon ücreti peşinat ve vade yapısına göre optimize edilir.

Teslimat Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Yasal Noktalar

Tahsisat sırası geldiğinde şirketin finansmanı serbest bırakabilmesi için 6361 sayılı Kanun ve BDDK yönetmelikleri uyarınca belirli teminatlar istenir. Alınacak gayrimenkul veya araç üzerine birinci dereceden rehin/ipotek konulması zorunludur. Ayrıca katılımcının kalan borcunu ödeme gücünü gösterir gelir belgesi ve bazı durumlarda ek kefil talep edilebilir. İlgili yasal çerçeveye 6361 Sayılı Mevzuat Metni üzerinden ulaşabilirsiniz.

Sözleşme imzalamadan önce şirketin güncel lisans durumunu mutlaka BDDK Tasarruf Finansman Şirketleri Listesi üzerinden teyit etmeniz önerilir.

Siz Hangi Modeli Tercih Ediyorsunuz?

Tasarruf finansman planı seçerken çekiliş şansını mı denemeyi tercih ediyorsunuz, yoksa peşinat verip teslimat tarihini baştan sabitlemek mi sizin için daha güvenli? Sözleşme aşamasında organizasyon ücreti veya teslimat teminatlarıyla ilgili nasıl şartlarla karşılaştınız? Yorumlarda değerlendirebilirsiniz.

Kaynaklar

• BDDK - İntibak Eden Tasarruf Finansman Şirketleri Listesi
• Mevzuat Bilgi Sistemi - 6361 Sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu

Hocam çok güzel özetlemişsin eline sağlık. Ben geçen sene araba için bu ikilemi bizzat yaşadım. Başta çekilişliye niyetlendim ama şansıma hiç güvenmediğim için cesaret edemedim açıkçası, kurada en sonlara kalırsam enflasyonda para erir gider diye çekindim.

Sonunda elimdeki bir miktar birikimi peşinat yapıp serbest plana dahil oldum. Teslimat ayım günüm net belli oldu, en azından kafam rahat etti beklerken. Bir de peşinatlı girince şubede organizasyon ücreti için baya pazarlık yapmıştım, ufak da olsa indirim kapmıştım mutlaka bastırın o konuda.

Çekilişli düşünen arkadaşlara da tavsiyem, eğer girilecekse enflasyon korumalı ya da taksit artışlı modelleri iyi sorsunlar, sabit tutarlı çekilişte son aylara kalmak cidden üzer.

@serdar38 peşinatlı planda organizasyon ücreti ne kadar fark etti? Çekilişliye göre daha mı uygun aldın?

Ben de ev için girmeyi düşünüyorum ama çekincelerim var. Diyelim 5-6 ay ödedim sonra sıkıştım, çıkmak istesem ne oluyor? Organizasyon parasını peşin aldıkları için direkt yanıyor mu?

Bir de serbest planda teslim gününü net olarak sözleşmeye yazıyorlar mı? Yoksa onda da sarkma falan olabiliyor mu acaba?

@Cemoo ayrılma durumunda organizasyon ücreti genelde iade edilmiyor diye biliyorum. Ana para iadesi de hemen olmuyor galiba? Belli bir süre bekletiyorlar mı hala?

Ben de ikinci el araba için çekilişliye yazılmayı düşündüm ama kura çıkana kadar araba fiyatları uçar mı? Çekilişli planda taksit dondurma hakkı veriyorlar mı aranızda bilen var mı? Peşinat verip teslim tarihini sabitlemek her türlü daha mı garanti sizce?

Selamlar herkese, @EskisehirliEmre hocam enflasyon konusunda çok haklısın, ben de tam o korkuyla girmiştim iki sene önce. Çekilişlide eğer sabit tutarlı girersen ve kura sonlara kalırsa hedeflediğin araba hayal olabiliyor. Ben sözleşmeyi yaparken dönemsel artışlı (endeksli) modeli seçmiştim, her yıl taksitlerle beraber alacağım teslimat tutarı da güncellendiği için erime derdinden biraz olsun yırttım.

@Cemoo dostum sistemden çıkma işini de yakın bir arkadaşım yaşadı maalesef. İlk 14 günlük yasal cayma süresini geçtiysen organizasyon bedelini kesinlikle iade etmiyorlar, o para direkt gidiyor. İçeride biriken ana parayı da hemen vermiyorlar, kanun gereği birkaç ay bekletip öyle hesaba geçiyorlar. Yani ödeyemeyip yarıda bırakma ihtimalin varsa baştan hiç bulaşmamak lazım.

Kendi tecrübemden şunu söyleyebilirim; cebinizde hiç peşinat yoksa mecburen artışlı çekilişliye girip şans denenebilir ama az buçuk bir peşinat denkleştirdiyseniz serbest plana girip teslim gününü netleştirmek kafayı çok daha rahat ettiriyor valla.

@MemoCan ve @Cemoo hocalarım selamlar. Herkes çekilişli ile serbest planı kıyaslamış ama bence asıl karşılaştırma klasik banka kredisi ile bu tasarruf modelleri arasında yapılmalı. Ben de yakın zamanda banka konut kredisi ile peşinatlı serbest plan arasında epey bir hesap kitap yaptım.

Bankada yüksek faiz/kâr payı, hayat sigortası, ekspertiz derken toplam geri ödeme tutarı anaparanın neredeyse iki katına yaklaşıyor fakat avantajı evi hemen yarın alabiliyorsunuz. Peşinatlı tasarruf modelinde ise sadece organizasyon ücreti ödendiği için toplam maliyet banka faizine kıyasla çok daha hesaplıya geliyor; fakat burada da teslimat için en azından 4-5 ay gibi bir sıra bekleme durumu var.

Yani özetle banka tarafı 'yüksek maliyet ama anında teslimat' seçeneğiyken, tasarruf finansmanı 'düşük maliyet ama vadeli teslimat' dengesi kuruyor. Acelesi olmayıp kenarda bir miktar peşinatı bulunan için serbest tasarruf planı toplam cepten çıkan para bakımından daha avantajlı duruyor bence.